Kene'nin Zararları

İnsan ve ehil hayvanlarda parazit olarak yaşayan keneler, 800'deb fazla çeşitli hastalık mikroplarını bulaştırdıkları için sağlık bakımından zararlıdır ve birçok bakteri de üretmektedir.Hastalıkların bulaşması için kenelerin bir süreliğine de olsa mutlaka kan emmesi gerekir. Anlık fiziksel temaslar hastalıkların bulaşmasına neden olmaz.Kan emen bir keneyi deriden söküp atmak hastalık bulaşma riskini artırdığından oldukça tehlikelidir.Çünkü çıkarılmaya çalışılan kene midesinde bulunan, mikrop ve bakterilerle dolu kanı tekrar geriye bosaltır.Dışarıda keneler çimenlerde, çalılıklarda ve hayvan barınma yerlerinde bulunurlar ve buradan geçen hayvanlara yapışırlar.Evcil hayvanlar vasıtası ile evlerin içine kadar gelirler.Ev içinde bir dişi çatlağa, yarığa yumurta bırakırsa bir kene hafta içerisinde yüzlercesi oluşur.Kenelerin tükürük salgısı dokuları sindiren ve likefiye eden proteolitik enzimler içerir.İnsan ve hayvan hastalıklarının taşınmasında rol oynayan en önemli vektörlerdendir.Birçok bakteri, riketsiya, spiroket, virüs, parazit, mantar, protozoa, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Q humması, Lyme borreliosis ve solucan kökenli hastalığa sebep olabilirler.Ek olarak toksikozlar, felçler ve alerjik reaksiyonlara da yol açabilirler.Bunların dışında theileriosis, babesiosis, anaplasmosis, cowdriosis, erlichiosis, kayalık dağlar humması, tularemi, Rift Vadisi humması gibi birçok hastalık da keneler yoluyla bulaşır.Özellikle Hyalomma cinsi dişi keneler, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) ve halk arasında ağrıma olarak bilinen babesisosis gibi hastalıkları, yumurtaları vasıtasıyla larvalarına geçirir.Hastalıkların yayılma oranı da bu yeni yavrularla daha da artar.Bu keneler, küçükbaş hayvanlardan kan emerken aldıkları virüsleri büyükbaş hayvanlara ve insanlara bulaştırır.Virüs, hayvanlarda belirtisiz bir enfeksiyona sebep olurken; insanlarda ölümle sonuçlanan, kanamalarla seyreden ciddi bir hastalığa neden olmaktadır.

Kene Isırması Ve Hastalık Belirtileri

Bir kenenin insandan kan emmesi ile hastalık belirtilerinin ortaya çıkması arasında, ortalama 2 günlük bir zaman geçmektedir.Kene ısırması belirtileri gözlerde ve yüzde kızarıklık, göğüste noktasal, vücutta yaygın cilt altı kanamaları, burun kanaması, dışkıda ve idrarda kan gibi ciddi bulgular şeklinde kendini gösterebilir.İlk kene ısırığından itibaren yaklaşık 2 ile 12 gün arasında değişen bir enkübasyon süresi vardır.Hastane kaynaklı enfeksiyonlarda ise (nozokomiyal enfeksiyon) enkübasyon süresi 3 ile 10 gün arasında değişir.Enkübasyon süresinin ardından grip-benzeri semptomlar görülmeye başlar.Bunlar yaklaşık bir hafta sonra dinebilir.Bununla birlikte hemoraj belirtileri rahatsızlığın ilk 3-5 gününde görülmeye başlar.Öncelikle duygudurumda dalgalanma, ajitasyon, zihinsel karmaşa ve boğaz peteşileri belirir.Daha sonra burun kanaması, kanlı idrar(idrarda koyulaşma) ve kusma görülür.Karaciğer şişer ve ağrır.Bunların dışında trombositopeni ve lökopeni laboratuvar bulguları arasındadır.Ayrıca aspartat aminotransferaz (AST), alanin aminotransferaz (ALT) ve laktat dehidrogenaz (LDH) oranlarında yükselme görülür.Kene ısırığının beşinci gününden sonra karaciğer-böbrek-akciğer yetmezliği ve santral sinir sistemi bozuklukları gelişebilir.Semptomların ilk ortaya çıkışından 9-10 gün sonra hastalar iyileşme belirtileri gösterir, fakat %30’u rahatsızlığın 2. haftasında ölür.Hasta, hastalığın ikinci haftasında karaciğer, akciğer veya böbrek yetmezliği tablosu ya da DIC (Yaygın Damar İçi Pıhtılaşma Bozukluğu) nedeni ile kaybedilebilir.İyileşme ise genellikle 10. günden sonra başlar.

Kene Isırığına Karşı Ne Yapılmalı?

Kene ısırması sonucunda öncelikli olarak ve mümkünse, kene vücuda yapıştığı zaman kesinlikle ondan kurtulmak için müdahalede bulunulmamalı ve bir an önce sağlık kuruluşuna gidilmelidir.Keneyi çıkarmak için önce eldiven giyilip işleme başlanır.Mümkün olduğunca derinden ve kenenin ağzına en yakın noktadan yakalamak, özellikle kafa ve ağız parçaları olmak üzere, kenenin hiç kalıntı bırakmadan çıkarılması için önemlidir.Bunun için temiz ince uçlu bir cımbız veya forseps kullanılır.Kene yavaş ve sürekli bir yukarı yönlü hareketle nazikçe çekilip kıvırmadan çıkarılır.Kene, asla çıplak elle tutulmamalı, cımbız veya elle sıkılmamalı veya kıvrılıp bükülmemelidir.Çıkarma işleminden sonra eller ve ısırık alanı sabun ve sıcak suyla yıkanır ve alkolle dezenfekte edilir.Keneyi çıkarmak için kesinlikle vazelin, tırnak cilası, nane yağı ya da sıcak kibrit gibi maddeler kullanılmamalıdır.Çünkü bu gibi maddeler kenede bulunan enfekte sıvıların cilde salınmasına neden olabilir.Kene yapıştığı yerden çıktıysa bir kaba koyarak derin dondurucuda saklanması, daha sonra görülebilecek herhangi bir belirtide kenenin doktor tarafından incelenmesi için önem taşır.Kene ısırmasından sonra şiddetli baş ağrısı, nefes darlığı, kalp çarpıntısı, kusma, kas ağrıları ya da vücudunuzun herhangi bir bölgesinde felç bulguları ortaya çıkarsa derhal 112'yi arayıp ambulans çağırmanız hayati bir önem taşır.Eğer keneyi evde çıkarmaya çalıştıysanız ve kenenin baş, ağız ya da başka kısımları ciltte kaldıysa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir.

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Teşhisi

Ülkemizde 2003 yazından beri KKKA (Kırım Kongo Kanamalı Ateşi) hastalığa rastlanmaktadır.KKKA hastalığında erken tanı, ihtiyaç duyulduğunda kan ve kan ürünlerinin sağlanması ve etrafa bulaşın önlenmesi açısından çok önemlidir.Ayırıcı tanının hızla yapılıp hastanın öncelikle KKKA olup olmadığı değerlendirilmelidir.Hastalığın kesin tanısı serum örneğinde PCR ile viral RNA’nın ya da ELISA ile spesifik IgM antikorlarının gösterilmesi ile konulur.Hastalık virüsün alınma şekline bağlı olarak 1-14 gün sürebilen kuluçka döneminden sonra ateş, halsizlik, üşüme, titreme, yaygın kas ağrıları, baş ağrısı, bulantı-kusma, ishal, yüzde ve gözlerde kızarıklık, deri döküntüsü gibi şikâyetlerle kendini gösterir.Hastalığın ilerleyen dönemlerinde cilt kanaması, diş eti kanaması, burun kanaması, mide-barsak kanaması, akciğer ve beyin kanamaları görülebilir.Hastalığa yakalanan kişilerin kan, vücut sıvıları ve çıkartıları ile hastalık bulaşabilir.Bu nedenle hasta ile temas eden kişiler gerekli korunma önlemlerini (eldiven, önlük, maske ve benzeri) almalıdır.Kan ve vücut sıvıları ile korunmasız temastan kaçınılmalıdır.Hastalığın görüldüğü bölgelerde yaşayan tarım ve hayvancılık ile uğraşan çiftçi ve çobanlar, kasaplar ve mezbaha çalışanları, veteriner hekimler, askerler, korunmasız olarak kamp ve piknik yapanlar, KKKA hastaları ile temas eden sağlık personeli, laboratuvar çalışanları, hasta yakınları risk altındadır.Maalesef Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığının bilinen spesifik bir tedavi biçimi yoktur.

Kene İle Mücadele Yöntemleri

Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığının spesifik bir tedavisi olmadığı için tedavi çoğunlukla semptomatik ve destek tedavisi uygulanmaktadır.Modern tekniklerle hazırlanmış bir aşı mevcut değildir ancak araştırmalar devam etmektedir.Hastalığı geçirenlerin ömür boyu bağışıklık kazanabileceği bilinmektedir.Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Mikrobiyoloji bölümünden Prof. Dr. Ayhan Kubar’ın başkanlığında 2007 yılından beri yürütülen çalışmalar sonucunda Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi’nin eski Aşı-Serum Merkezi Müdürü Mustafa Hacıömeroğlu tarafından geliştirilen bir serum yüksek risk grubunda bulunan ve yüzde 90 ölüm riski bulunan 26 hastada kullanılmış ve bu hastalardan 24’ü iyileşmiştir.Fakat iş bu noktaya gelmeden müdadele edilmeli ve sıkı tedbirler alınarak hem kendi sağlığımızı hemde etrafımızdaki insanların sağlığını korumamız gerekmektedir.Kenelerin aktif olduğu dönemlerde, örneğin bulaşmanın en sık aracısı olan Hyalomma cinsinin aktif olduğu Nisan ve Ekim aylarında, kenelerin bulunduğu ortamdan halkın kaçınması; kenelerin büyük sayılarda bulunabileceği ortamlarda (örneğin ahırlarda vs.) çalışan kişilerin muayene edilmesi faydalı önlemlerdendir.Yine kenelere karşı önlem olarak keneleri kaçıracak kimyasalların yani repellant kullanılması, açık alanlarda özellikle çok yoğun oldukları noktalara insektisit uygulanması da olası önlemler arasındadır.Epidemi dönemlerinde kişi üzerinde kene bulursa bunu çıkarmaya çalışmaması önemlidir, uygun bir sağlık hizmeti merkezine (hastane gibi) gitmeli ve keneyi burada uzmanlar çıkarmalıdır.Hastaların kan ve vücut sıvıları ile temastan kaçınılmalıdır.Eğer bir temas olmuşsa, temas etmiş kişi dikkatlice gözlenmeli ve belirtiler görülürse mutlaka gerekli müdahalenin yapılmasını sağlamak önemlidir.Kesimhaneye yollanmadan önce hayvanlardan kenelerin ayrıştırılması yaygın bir uygulamadır.Hasta hayvanların kan ve dokularına doğrudan temasın bulaşmaya yol açabileceği bilinmektedir.Ribavirin stoklamak da farklı durumlarda yararlı bir önlem olabilir.

Kene yönünden şüpheli görülen bölgelerden uzak durmalı, hayvan barınakları veya kenelerin yaşayabileceği alanlarda, çıplak ayakla dolaşmamalıdır.Kısa giysiler giyilmemeli, mümkünse açık renkli (kenelerin kolaylıkla fark edilebilmeleri açısından), uzun kollu ve uzun paçalı giysiler tercih edilmelidir.Kenelerin üstüne kimyasal dökülmemeli, kibrit ile yakma (Allah C.C. dünyada hiç bir canlıya yakarak öldürme yetkisi vermemiştir.) gibi işlemlerden kaçınılmalıdır.Kırım Kongo Kanamalı Virüsü, insandan insana bulaştığı için hastalarla temastan kaçınılmalı fakat bunu göstere göstere yapmamalı, hastanın moralini bozmamalıdır.Mecburi durumlarda ortamı veya vücudun bir bölümünü dezenfekte etmek için, kolay temin edilebildiği ve her yerde bulunabileceği için, çamaşır suyu kullanılmalıdır.Klor solüsyonu (çamaşır suyu), cilt ve gözler için tahriş edici olduğundan dikkatli kullanılması ve uzun süre maruz kalmaktan kaçınılması gerekmektedir.İşletme veya evde evcil hayvan besleniyorsa veteriner kontrolü ihmal edilmemeli, kulübe ve yuvalarını mutlaka dezenfekte edilmelidir.Yine evcil hayvan sahipleri, özellikle köpek sahipleri hem hayvanınızı gezdirirken, hem gezintiden geldikten sonra hayvanın tüylerinin arasını kontrol etmelidirler.Gerek insanları gerekse hayvanları kenelerden korumak için kene ilaçları kullanılabilir.Bu doğrultuda repellent olarak bilinen böcek kaçıran ilaçlar dikkatli bir şekilde kullanılabilir.Repellentler sıvı, losyon, krem, katı yağ veya aerosol şeklinde hazırlanan kene ilaçları olup, cilde sürülerek veya elbiselere emdirilerek uygulanabilmektedir.Aynı maddeler hayvanların baş veya bacaklarına da uygulanabilmektedir.Kene bulunan hayvan barınakları uygun akarisitlerle usulüne göre ilâçlanmalıdır.Hayvan barınakları kenelerin yaşamasına imkân vermeyecek şekilde yapılmalı, çatlaklar ve yarıklar tamir edilerek badana yapılmalıdır.